Cofio Aberfan

Ar 60fed pen-blwydd Trychineb Aberfan, mae eglwysi ledled yr esgobaeth wedi bod yn cofio'r 144 o bobl a gollodd eu bywydau ar 21 Hydref 1966 ac yn parhau i weddïo dros bawb y newidiwyd eu bywydau am byth gan y drasiedi.

Cynhaliwyd gwasanaeth coffa yn Eglwys Dewi Sant, Merthyr Tudful, lle ymunodd yr Esgob Mary a'r Deon Jason â'r Parchedig Cerys Smith a'r Parchedig Caroline Owen, ochr yn ochr ag aelodau'r gymuned leol, cynrychiolwyr dinesig a gwesteion ar gyfer gwasanaeth coffa ar drothwy'r pen-blwydd.

Yn ei phregeth, myfyriodd yr Esgob Mary ar Aberfan fel cymuned a nodweddwyd nid yn unig gan golled, ond hefyd gan gariad, ffydd a gobaith parhaol.

Dywedodd: "Chwe deg mlynedd yn ddiweddarach, mae'r boen yn dal yn amlwg, ac mae cymaint yn dal i deimlo'n doredig.

"Ac eto rhaid inni gofio beth ddigwyddodd, os oes unrhyw obaith i atal trychineb o'r fath rhag digwydd eto, ac os yw plant Aberfan am barhau i edrych ymlaen at ddyfodol mwy disglair. Mae angen dysgu, myfyrio a gwneud ymrwymiad dwfn i amddiffyn ein cymunedau, ein plant a diogelwch pawb yn barhaus. Mae'r dysgu hwnnw'n rhan o'r hyn sy'n gwneud heddiw mor bwysig: dyma sut rydym yn parhau i anrhydeddu cof y rhai a fu farw."

Yn Eglwys y Santes Fair a’r Sanctiaid Diniwed, Merthyr Vale, daeth diwrnod o weddi dros Aberfan i ben gyda Seremoni Swigen gyffrous. Ymunodd yr Esgob Mary a’r Archddiacon Mark ag aelodau’r gymuned ar gyfer y weithred goffa, a oedd yn myfyrio ar fywydau’r plant a fu farw.

Wrth i swigod ddrifftio i'r awyr, myfyriodd y rhai a gasglodd ar eu symbolaeth: dod â munudau o lawenydd, rhyfeddod a golau, wrth ein hatgoffa o fregusrwydd gwerthfawr bywyd. Er ei fod yn fyr, mae pob swigod yn gadael atgof ar ei ôl. Yn yr un modd, mae plant Aberfan, y torrwyd eu bywydau'n fyr yn drasig, yn parhau i gael eu cofio am y llawenydd a ddaethant i'w teuluoedd, eu ffrindiau a'u cymuned. Mae eu bywydau'n parhau i ddisgleirio yng nghofion y rhai a'u carodd ac ym mywyd cymuned nad yw erioed wedi'u hanghofio.

Ar draws y rhanbarth, mae eglwysi wedi bod yn cynnal gwasanaethau a gweithredoedd coffa. Mewn Noswyl Gorawl arbennig a drefnwyd gan Ardal Weinidogaeth Cynon Uchaf, daeth addolwyr ynghyd ar gyfer gwasanaeth wedi'i fodelu ar yr un a gynhaliwyd yn Eglwys Sant Elvan ar noson y trychineb ym 1966.

Addurnwyd yr eglwys â cholomennod papur a grëwyd gan blant ysgol lleol er cof am y 144 o ddioddefwyr. Gan gydnabod y gall geiriau fod yn annigonol weithiau yn wyneb galar dwfn, gwahoddwyd y gynulleidfa i gynnig gweddïau tawel trwy oleuo canhwyllau er cof.

Yn Eglwys Santes Catrin, Pontypridd, darllenwyd enwau'r 144 o ddioddefwyr yn uchel yn ystod gwasanaeth coffa cyffrous. Ffurfiodd cerrig mân yn dwyn enwau'r plant a fu farw bwynt ffocws i'r gynulleidfa wrth iddynt gofio pob bywyd a gollwyd.

Chwe deg mlynedd yn ddiweddarach, mae'r Eglwys yn parhau i weddïo dros bobl Aberfan, gan gofio'r rhai a fu farw, y rhai a galarodd drostynt, a'r cenedlaethau sydd wedi byw gydag etifeddiaeth y diwrnod ofnadwy hwnnw.

Mae'r pen-blwydd nid yn unig yn foment o gofio, ond hefyd yn ymrwymiad newydd i ddysgu o'r gorffennol. Trwy weddïo, myfyrio a chymuned, anrhydeddodd y rhai a gasglwyd atgof y 144 o fywydau a gollwyd a chadarnhau'r cyfrifoldeb i sicrhau na fydd trychineb o'r fath byth yn cael ei ailadrodd.